Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rau

Author:
Category:
- Advertisement -

Có nhiều những yếu ảnh hưởng đến sự phát triển của rau, sự sinh trưởng và phát triển của cây rau phụ thuộc vào cấu trúc di truyền và vào các yếu tố khác của môi trường như đất, khí hậu…

Ánh sáng

Ánh sáng là yếu tố quan trọng nhất cho sự sinh trưởng và phát triển của rau. Ánh sáng Mặt trời là nguồn năng lượng duy nhất, vô tận để cây xanh quang hợp, biến các chất vô cơ, nước và khí cacbonic thành hợp chất hữu cơ tích lũy trong lá, hoa, quả, củ… phục vụ cho nhu cầu sống của con người và các động vật.

Các loài rau khác nhau có nhu cầu về ánh sáng không giống nhau: các loại rau trồng vào mùa hè yêu cầu độ chiếu sáng mạnh, thời gian chiếu sáng dài 12 – 14 giờ/ngày. Rau trồng vào mùa đông yêu cầu cường độ ánh sáng yếu và thời gian chiếu sáng từ 8 đến 12 giờ/ngày.

ánh sáng ảnh hưởng đến sự phát triển của rau
Ánh sáng là yếu tố quan trọng nhất cho sự sinh trưởng và phát triển của rau.

Do đó, người trồng rau có nắm vững điều này thì mới bố trí được cây trồng hợp lý, tạo được ánh sáng phù hợp để rau phát

triển tốt nhất. Ngoài ra, thời gian chiếu sáng còn ảnh hưởng đến giới tính của một số loài như dưa chuột trong điều kiện ánh sáng đầy đủ số lượng hoa cái tăng, thời gian chiếu sáng giảm sẽ tăng số lượng hoa đực.

Cường độ ánh sáng cũng có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của rau. Dựa vào cường độ ánh sáng, người ta phân rau ra các nhóm:

Nhóm yêu cầu cường độ ánh sáng mạnh là bí ngô, cà, cà chua, ớt, đậu.

Nhóm yêu cầu cường độ ánh sáng trung bình như cải bắp, cải trắng, cải củ, hành, tỏi.

Nhóm yêu cầu cường độ ánh sáng yếu: xà lách, rau diếp. Dụa vào cách phân loại này mà có chế độ xen canh gối vụ phù hợp để tận dụng hết chất dinh dưỡng trong đất vừa tăng sản lượng rau trồng.

Ngày nay, ngoài ánh sáng Mặt trời, người ta còn dùng hệ thống đèn huỳnh quang để bổ sung ánh sáng cho rau trồng trong nhà có mái che.

Nhiệt độ

Nhiệt độ là yếu tố quan trọng trong sinh trưởng của cây rau. Nhiệt độ chính là yếu tố tạo nên các vùng khí hậu khác nhau trên trái đất và từ đó có các tập đoàn rau riêng biệt cho từng vùng. Mỗi loài rau đòi hỏi có nhiệt độ thích hợp để sống.

Một số loài rau sinh trưởng tốt ở < 5°C, đem trồng vào mùa nóng sẽ ngừng sinh trưởng. Các loại rau bắp cải, su hào, cải trắng, củ cải phát triển tốt ở 13 – 15°C cao nhất lên đến 27C, nếu nhiệt cao hơn cây sẽ chết. Các loại xà lách cuốn, rau diếp, ngò tây, cải canh phát triển tốt ở 16°C có thể chịu được khi nhiệt độ xuống 7°C. Các loại đậu đỗ, bầu bí, cà chua, ớt phát triển ở 15 – 30°C.

nhiệt độ ảnh hưởng đến sự phát triển của rau
Nhiệt độ rất quan trọng cho sự phát triển của rau

Nhiệt độ ảnh hưởng đến độ nảy mầm của hạt, ví dụ hành có thể nảy mầm ở 2°C, cà rốt và các loại cải 5°C, bầu bí nảy mầm ở 35°C.

Nhiệt độ còn ảnh hưởng đến sự phát triển, sự nở hoa, chất lượng sản phẩm, khả năng bảo quản, thời gian ngủ của hạt và ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu bệnh trên các loại rau.

Độ ẩm

Độ ẩm trong không khí, trong đất có tác động đến các giai đoạn sinh trưởng của cây như sự nảy mầm của hạt, sự ra hoa, kết hạt, thời gian chín của quả, chất lượng rau, sản lượng, sinh trưởng sinh dưỡng, phát sinh sâu bệnh và bảo quản hạt giống.

độ ẩm ảnh hưởng đến sự phát triển của rau


Nhiệt độ và độ ẩm có quan hệ mật thiết với nhau và có tác động lớn đến sinh trưởng, tái sinh của nhiều loài rau, đặc biệt là trong sản xuất hạt giống.

Đất

Là nơi bộ rễ rau phát triển, giữ chặt cây. Rau cần đất tốt, có chế độ dinh dưỡng cao. Bộ rễ của các loài rau nói chung ăn nông trong khoảng 25 – 30cm nên tính chịu hạn, chịu nóng kém, do đó đất trồng rau phải là chân đất cao, dễ tiêu nước. Có độ pH phù hợp với từng loại rau: các loại cải bao, su lơ, xà lách, đậu bắp, hành tỏi, cần tây chịu được độ pH = 5,5 – 6,7; các loại đậu, cà rốt, cà, dưa chuột, ớt, cải củ, bí, su hào có độ pH = 5,5 – 6,8; khoai tây, dưa hấu pH = 5,0 – 6,8.

đất ảnh hưởng đến sự phát triển của rau

PH là kí hiệu chỉ độ chua, độ kiềm của đất. Biểu hiện bằng nồng độ ion H+ trong môi trường. Độ chua của đất được chia ra: pH = 4 rất chua; 5 chua; 6 hơi chua; 7 trung bình; 7,5 kiềm yếu; 8 và trên 8 là kiềm. Ở Việt Nam phần lớn đất đồi trọc, đất bạc màu là đất chua, có độ pH = 4. Đất trũng, đất lầy thụt cũng là đất chua pH 4 – 5; đất trồng trọt tốt bón phân, tro nhiều pH = 4 – 7. Phần lớn cây ưa đất trung tính, pH trên dưới 7.

Chất khoáng

Rau là cây trồng ngắn ngày nhưng sản lượng lại rất lớn, có loại đạt 20 – 60 tấn/ha, nên rau cần lượng chất dinh dưỡng rất lớn. Các chất dinh dưỡng này rau lấy từ đất không đủ, nên người trồng rau phải bổ sung bằng các loại phân bón. Dù là rau ăn lá, rau ăn củ, rau ăn quả cũng cần đầy đủ các chất dinh dưỡng cơ bản là đạm (N), lẫn (P), kali (K) và một số nguyên tố vi lượng khác.

Chất đạm

Đạm là chất cấu tạo nên protein. Thiếu đạm lá cây sẽ vàng, cây sinh trưởng kém, rễ mềm, quả bé đi. Thừa đạm lá cây sẽ phát triển mạnh, cây bị vống, mềm dễ lốp đổ và sâu bệnh hại.

Đạm rất cần cho các loại rau ăn lá như bắp cải, rau dền, mồng tơi, rau đay. Với rau ăn củ và ăn quả đạm chỉ có tác dụng ở giai đoạn đầu, khi cây còn sinh trưởng thân lá. Không cần đạm nữa khi cây chuẩn bị ra hoa, nếu bón đạm sẽ làm rụng nụ, rụng hoa và rụng quả non.

Lân

Lân cần cho phát triển bộ rễ, giúp rễ cứng cáp, phát triển mô dày chống lốp đổ, tạo ra và chuyển hóa chất hữu cơ. Lân còn có trong thành phần của protein tạo nhân tế bào nên lận rất cần cho sự hình thành các bộ phận mới: ra mầm non, đẻ nhánh, phân cành, đậu quả. Lân còn ảnh hưởng đến sự vận chuyển đường, bột tích lũy về hạt và các bộ phận khác. Ảnh hưởng đến lưu động chất nguyên sinh giúp cây chống chịu lạnh, chống chịu nóng và còn làm chất đệm để cây chịu được chua, kiềm.

Trong đất chỉ có một lượng nhỏ lân dễ tiêu. Lân rất cần cho các loài rau ăn củ (khoai tây), ăn hạt (đậu), cà chua, hành tỏi. Lân còn làm cho quả, hạt chắc, sáng mã, tăng tính chống chịu khi vận chuyển và chế biến, giúp cây chống chịu được sâu bệnh và sự thay đổi của điều kiện ngoại cảnh. Mặt khác, lẫn còn giúp cho quá trình hấp thu đạm và kali của cây.

Kali

Kali có tác dụng trong việc vận chuyển và tích lũy đường, tăng khả năng chống chịu, có tới 60 loại men trong cây cần đến kali để hoạt động. Thiếu kali lá cây bị xoắn, quanh mép và gần lá bị tím, phần dưới của cây giảm tốc độ sinh trưởng, quả không đều, cà chua bị lốp.

Kali giúp cây tăng cường hút nước, làm chậm đông kết của tế bào khi gặp lạnh, nên giúp cây chống chịu hạn, chống nóng, chịu lạnh tốt. Tăng cường tạo mô nâng dỡ làm cây cứng, chống chịu bệnh.

Lượng kali trong đất có đủ để cung cấp cho cây sinh trưởng bình thường. Đất nặng, đất cát, đất thịt có nhiều kali. Trong phân chuồng, phân xanh cũng có nhiều kali.

Ngoài N, P, K trong đất còn có các yếu tố vi lượng rất cần cho cây.

Bo

Bo yếu tố vi lượng cần cho sự phát triển của rau. Thiếu Bo lá non bị xoăn, các lá khác bị vàng, mép lá bị nâu. Các cây ăn củ xuất hiện các vết đốm, đỉnh sinh trưởng bị chết, kích thước cây giảm, xuất hiện các vết nứt phía trong hoa (suplơ). Để bổ trợ Bo cho rau, người ta thường phun qua lá hoặc trộn với đạm lân, kali bón vào đất mỗi hecta 1,5 – 2,0kg.

Canxi (Ca)

Canxi (Ca) có tác dụng điều hòa sự trao đổi chất, ảnh hưởng đến sự phát triển bộ rễ. Thiếu canxi đất sẽ chua, lá vàng và có nhiều vết thối trên các phần của cây. Lá non cuộn lại, mép lá gợn sóng và phát triển không bình thường, thân yếu và sinh trưởng kém (ở cà chua quả thường bị thối và đen ở giữa). Thừa canxi sẽ ức chế sự hút nước của cây, làm kết tủa một số chất vi lượng, cây còi cọc năng suất giảm.

Đồng (Cu)

Đồng (Cu) là yếu tố có trong nhân của diệp lục. Khi thiếu đồng lá dài ra và vàng, mềm nhũn, cây sinh trưởng chậm, giảm năng suất. Cây bị bệnh: phấn trắng, chân đen… Để bổ sung đồng người ta hay dùng phèn xanh (CaSO4 2H,0) với lượng 20 – 25kg/ha.

Molipden (Mo)

Molipden (Mo), yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hàm lượng protein, hàm lượng diệp lục và các vitamin. Thiếu Mo làm giảm khả năng cố định đạm của vi sinh vật sống trong đất và rễ cây, cây bị lùn.
Một số loài rau rất mẫn cảm với Mo như xà lách cuộn, cải bắp, bí xanh, cà chua, khoai tây, cà rốt và cây họ Đậu. Người ta thường dùng dung dịch axit molipdich nồng độ 0,02% với lượng 40 – 1000 lít/ha (40 – 73 lít/sào) phun lên lá cây.

Kẽm (Zn)

Kẽm (Zn), thiếu Zn sẽ làm giảm hàm lượng diệp lục, thụ tinh của hoa và tạo hạt của quả hoàn toàn bị đình trệ. Kẽm còn có tác dụng biến đổi lân, kali, canxi và mangan dạng khó tiêu thành dạng dễ hòa tan theo nước để cây dễ hấp thu.

Để bổ sung kẽm, người ta thường ngâm hạt giống vào nước sunfat kẽm nồng độ 0,05 – 0,1% với hàm lượng 6 – 8 lít cho 100kg hạt trước khi gieo.

Sắt (Fe)

Sắt (Fe) giúp cây tăng cường độ hô hấp. Thiếu sắt cây bị bệnh vàng lá. Trong đất trồng lượng sắt rất dồi dào, chỉ cần tạo điều kiện cho sắt hòa tan dưới dạng dễ tiêu là cây hấp thụ được…

Lưu ý: Các yếu tố vi lượng tuy rất cần cho rau, nhưng khi dùng phải hết sức thận trọng, chỉ dùng khi biết chắc đất thiếu yếu tố đó. Nếu dùng không dúng sẽ gây ngộ độc. Các yếu tố vị lượng thường có đầy đủ trong phân chuồng ủ hoai.

Nước tưới

Thành phần hóa học trong rau chủ yếu là nước, chiếm đến 90%, do đó lượng nước cây cần lấy vào trong tự nhiên là rất lớn. Nước còn là môi trường sống của một số loại rau (rau muống nước, rau nhút…).

Nước – nơi chất khoáng hoà tan được rễ hút vào nuôi cây. Nước cũng là môi trường để pha các loại thuốc trừ sâu bệnh. Nên muốn có năng suất rau cao, cần đảm bảo lượng nước đủ theo nhu cầu của từng loại rau.

nước tưới ảnh hưởng đến sự phát triển của rau

Lưu ý: Nơi trồng rau phải gần nguồn nước sạch, nước được lấy từ giếng khoan, ao hồ có nước lưu thông. Không được dùng nước thải sinh hoạt, nước từ các bệnh viện, các khu công nghiệp thải ra chưa được qua hệ thống xử lý. Nước tưới bẩn không làm rau bị chết mà chính các yếu tố độc hại ấy tích lại trong rau, gây ngộ độc cho người tiêu dùng.

Ngoài các yếu tố chính kể trên, còn nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến năng suất rau như bụi, không khí… Bụi làm bịt kín các lỗ thở trên lá cây ảnh hưởng đến việc thoát hơi nước, đến quang hợp. Không khí bị ô nhiễm làm rau không phát triển bình thường, lá héo rũ. Không khí còn mang bào tử nấm, mầm bệnh xâm nhập vào cây… Gió bão, mưa làm ngã, gẫy, giập nát lá… Để hạn chế thiệt hại do các yếu tố trên gây ra, người trồng rau phải che chắn, tránh xa nơi thải chất độc hại, xa đường giao thông.


Nguồn tham khảo: Hướng dẫn trồng rau sạch – Huỳnh Thị Dung, Nguyễn Huy Điềm


Xem thêm
Bài viết liên quan