Những điều cần biết trong kỹ thuật trồng rau sạch- Kỳ 6: Các phương pháp bảo vệ thực vật

Author:
Category:
- Advertisement -

Bảo vệ thực vật là giữ cho năng suất và chất lượng cây trồng bằng cách loại trừ các tác động và tác nhân gây hại cho cây như bệnh hại, sâu và các côn trùng gây hại. Có nhiều phương pháp để bảo vệ thực vật như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (nguồn gốc hữu cơ hoặc hóa học), sử dụng thiên địch, các biện pháp phòng trừ tổng hợp khác.

Thuốc bảo vệ thực vật

Tất cả các chất hay hỗn hợp các chất dùng ngăn ngừa, tiêu diệt các loại dịch hại, gây hại hay cản trở quá trình sinh trưởng, phát triển của cây, quá trình chế biến, bảo quản vận chuyển rau hay tác nhân gây hại cho người và gia súc đều gọi là thuốc bảo vệ thực vật. Thuốc bảo vệ thực vật còn gồm cả những chất có tác dụng điều hoà sinh trưởng của rau, chất kích thích, chất làm rụng lá và khô lá hoặc chất dùng trước sau thu hoạch để bảo quản các sản phẩm không bị hại. Thuốc bảo vệ thực vật có thể đưa vào sinh vật bằng miệng, đường ruột, da, hít thở.

Thuốc bảo vệ thực vật, sử dụng như thế nào là hợp lý?

Rau là chất giàu dinh dưỡng, lại được trồng quanh năm nên có rất nhiều sâu hại. Các loại sâu hại biến đổi liên tục, rất khó kiểm soát. Để đạt năng suất cao, người trồng rau phải dùng thuốc bảo vệ cây cối mình trồng ra, trong đó chủ yếu là các thuốc hóa học.

Hiện nay có 218 loại thuốc được dùng rộng rãi trong trồng rau. Nếu dùng thuốc hợp lý, đúng chỉ dẫn sẽ làm tăng hiệu quả sản xuất, hạn chế ô nhiễm thành phẩm và ô nhiễm môi trường. Sau đây là quy trình đã được các nhà khoa học thử nghiệm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên một số vùng trồng rau.

Dùng thuốc có chọn lọc

Qua nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm với nhiều loại sâu hại trên rau, Viện Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đề nghị dùng một số loại thuốc trong sản xuất rau sạch ở bảng Một số thuốc bảo vệ thực vật được dùng cho rau sạch.

thuốc bảo vệ thực vật dùng khi trồng rau sạch
Thuốc bảo vệ thực vật dùng khi trồng rau sạch

Xử lý cây giống trước khi trồng

Sau khi nhổ cây giống, chia thành từng nắm nhỏ, nhúng toàn bộ thân, lá (trừ gốc) vào Sherpa 25 EC ở nồng độ 0,1% đã pha sẵn trong 10 giây rồi đưa ra để chảy hết thuốc mới đem trồng.

Sử dụng thuốc luân phiên

Sâu bệnh có đặc điểm rất dễ nhờn với thuốc, không thể dùng liên tục (3 lần trở lên) với cùng một loại thuốc, cho một loại sâu bệnh nhất định.

Cần luân phiên các loại thuốc có tác dụng khác nhau như thuốc hữu cơ, thuốc sinh học, thuốc Pyrethroit hoặc carbonat để hạn chế tính chống chịu của sâu, nâng cao hiệu quả diệt trừ với dịch hại.

Đảm bảo thời gian cách ly

Thời gian cách ly là thời gian tính từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch được quy định cho từng loại thuốc, tối thiểu từ 15 đến 20 ngày với lân hữu cơ và carbonat; 3 – 7 ngày với thuốc sinh học và Pyrethroit. Một số thuốc phân hủy chậm phải được chỉ dẫn cụ thể.

thuốc trừ sâu dùng trong sản xuất rau sạch
Thuốc trừ sâu dùng trong sản xuất rau sạch

Ghi chú: (1): sâu khoang; (2): sâu xanh da láng; (3): sâu xanh; (4): rệp; (5): sâu đục quả đậu đỗ; (6): nhện đỏ; (7): dòi đục lá; (8); rầy, bọ trĩ.

Xử lý khi ngộ độc thuốc trừ sâu

Người bị ngộ độc thuốc bảo vệ thực vật tùy theo mức độ ngộ độc mà có các biểu hiện: ăn không ngon, đau đầu, vã mồ hôi, chảy nước giãi, cơ co cứng, cử động khó khăn; bí tiểu tiện, co giật toàn thân, rối loạn hô hấp dẫn đến hôn mê, mất phản xạ, tim ngừng đập…

Khi gặp người ngộ độc thuốc bảo vệ thực vật phải rửa sạch ngay nơi dính thuốc bằng nước và xà phòng, nếu thuốc bắn vào mắt phải dùng nước muối sinh lý rửa trong 15 phút. Dùng đậu xanh, chất gây nôn, rửa dạ dày nếu bị uống phải thuốc… Đặt đầu bệnh nhân thấp xuống và nghiêng về một bên để giải đờm có thể chảy ra, làm hô hấp nhân tạo. Tuyệt đối không cho bệnh nhân uống các chất kích thích, sữa, dầu mỡ… Đưa ngay bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ kịp thời cứu chữa.

Phòng trừ tổng hợp

Phòng trừ tổng hợp còn gọi: tổng hợp bảo vệ thực vật; quản lý dịch hại tổng hợp, viết tắt IPM, là hệ thống quản lý dịch hại xác định, tùy thuộc vào môi trường sống và hoạt động của các quần thể dịch hại, con người sử dụng các biện pháp và kỹ thuật thích hợp, phối hợp một cách hài hòa, hợp lý nhằm duy trì số lượng quần thể dịch hại ở mức thấp hơn số lượng gây hại kinh tế. Cách phòng trừ này do Tổ chức lương thực và Nông nghiệp thế giới (FAO) đưa ra năm 1991.

Phòng trừ tổng hợp là hệ thống các biện pháp bảo vệ thực vật, nhằm ngăn ngừa tác hại của sâu, bệnh, bảo vệ cây trồng. Bao gồm: biện pháp tác động lên cây trồng làm tăng khả năng chống chịu; khả năng kháng sâu bệnh của cây; tạo điều kiện cho cây sinh trưởng, phát triển và tích lũy năng suất tối ưu; tạo điều kiện thuận lợi cho các loài thiên địch của sâu phát triển.

Phòng trừ tổng hợp yêu cầu phối hợp giữa các biện pháp bảo vệ và canh tác hợp lý trên cơ sở dự tính, dự báo đúng quá trình phát sinh, phát triển của sâu bệnh; áp dụng đạt hiệu quả cao các biện pháp phòng ngừa; chỉ dùng thuốc hóa học khi sâu bệnh gây hại vượt quá ngưỡng gây hại kinh tế.

Dùng phòng trừ tổng hợp hạn chế gây ô nhiễm môi trường do dùng hóa chất không để tồn dư thuốc bảo vệ thực vật nên không gây hại cho các sinh vật có ích, không tiêu diệt các sinh vật và không ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh học – sinh thái, không xuất hiện các chủng sâu bệnh mới.

Ở Việt Nam đã áp dụng phòng trừ tổng hợp từ 1970 trên lúa đến nay đã dùng cho tất cả các loại cây trồng, trong đó có tất cả các loại rau.

Thiên địch

Kẻ thù tự nhiên của các loài dịch hại là thiên địch. Các thiên địch đã hình thành tự nhiên với quần thể các loài dịch hại và gây tử vong cho cơ thể dịch hại. Gồm có các loài thiên địch sống trên cơ thể sinh vật gây hại (ký sinh) các loài bắt mồi ăn thịt, sinh vật gây bệnh cho sâu hại; các loài côn trùng ăn cỏ dại, sinh vật gây bệnh cho cỏ dại; các loài nấm ký sinh trên nấm gây bệnh cho cây trồng; các loài nấm ăn thịt tuyến trùng; vi sinh vật đối kháng với các vật gây bệnh.

Ở nước ta đã gặp hơn 50 loài thiên địch của rầy nâu, chúng sống trên trứng, trên ấu trùng và cả rầy trưởng thành; các loài ăn trứng, ăn thịt rầy nâu, các vi sinh vật gây bệnh rầy nâu, tuyến trùng gây bệnh cho rầy nâu… Muốn bảo vệ được thiên địch cần thực hiện đúng biện pháp phòng trừ.

Thuốc trừ sâu hữu cơ (thuốc trừ sâu sinh học)

Thuốc trừ sâu hữu cơ hay còn gọi là thuốc trừ sâu sinh học là những hợp chất được chiết xuất từ cơ thể sâu hại hoặc những chất được chế biến từ những vi sinh vật gây hại chúng, những chất được chiết từ cây cối có tác dụng độc với sinh vật gây hại mà không ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng. Thuốc trừ sâu sinh học có khả năng làm thay đổi quá trình phát triển sinh học bình thường của sâu hại theo hướng bất lợi cho quần thể côn trùng. Các hợp chất đã nghiên cứu có kết quả và được bán ra thị trường là:

Các hocmon cản trở sự phát triển biến thái của côn trùng, có tác động đến một thời điểm nhất định trong vòng đời của chúng, ngăn cản sự tạo vỏ bọc của sâu non. Bao gồm: Trebon 10EC, Agoplaud 80SC, Butyl 10WPI dùng để trừ các loài rầy nâu, rầy xanh, rầy lưng trắng, rầy chổng cánh. Nomolt 5SC, Atabron 5EC dùng trừ sâu tơ, sâu xanh ăn lá, sâu xanh da láng,… trên rau màu và cây trồng cạn, Match 50ND trị sâu tơ, sâu xanh, nhện… trên rau và cây công nghiệp…

Các chất có tác dụng hấp dẫn các cá thể khác giới trong cùng loài. Hiện nay có Toba, Ruvacon, VizubonD là những chất được chiết từ tuyến sinh dục cái của ruồi đục trái để hấp dẫn con đực vào bẫy.

Thuốc trừ sâu vi sinh vật BT là chất được chiết từ độc tố của vi khuẩn Bacillus thuringiensis gây hư hỏng hệ thống ruột của sâu non. Hiện nay, trên thị trường có bán một số chế phẩm là BT, MVP, Biotrol, Forwabit, Aztron, Thuride… xem bảng Cách pha chế một số thuốc trừ sâu bằng cây cỏ.


Tham khảo: Hướng dẫn trồng rau sạch – Huỳnh Thị Dung, Nguyễn Duy Điềm

Xem thêm
Bài viết liên quan